I. TÜRK TİCARET KANUNU’NUN GENEL ÇERÇEVESİ
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), ticari hayatı düzenleyen temel kanundur. 2012 yılında yürürlüğe giren Kanun; ticari işletme hukuku, şirketler hukuku, kıymetli evrak hukuku, taşıma hukuku, deniz ticareti hukuku ve sigorta hukuku gibi geniş bir alanı kapsamaktadır.
Kanunun temel amacı; ticari hayatın güven, şeffaflık ve kurumsallık esasları çerçevesinde yürütülmesini sağlamaktır. TTK, tacirler arasındaki ilişkileri düzenlediği gibi, ticari işletmelerin kuruluşu, işleyişi ve sona ermesine ilişkin hükümleri de içerir.
II. TİCARİ İŞLETME VE TACİR KAVRAMI
Ticari işletme, esnaf işletmesi sınırını aşan ve gelir sağlamayı hedefleyen bağımsız işletmedir. Ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işleten kişi tacir sayılır. Tacir olmanın sonuçları arasında:
– Basiretli iş adamı gibi davranma yükümlülüğü,
– Ticaret unvanı kullanma zorunluluğu,
– Ticari defter tutma yükümlülüğü,
– İflasa tabi olma
yer almaktadır.
III. ŞİRKETLER HUKUKU
TTK’da şirketler şahıs şirketleri ve sermaye şirketleri olarak ikiye ayrılır:
1. Şahıs Şirketleri:
– Kollektif Şirket
– Komandit Şirket
2. Sermaye Şirketleri:
– Anonim Şirket
– Limited Şirket
– Sermayesi Paylara Bölünmüş Komandit Şirket
Sermaye şirketlerinde ortakların sorumluluğu koydukları sermaye ile sınırlıdır. Anonim şirketler özellikle büyük ölçekli yatırımlar için tercih edilir ve pay senedi çıkarabilirler.
IV. KIYMETLİ EVRAK VE ÇEK HUKUKU
TTK’da kıymetli evrak; hakkın senetten ayrı olarak ileri sürülemediği ve devredilemediği senetlerdir. Başlıca kıymetli evrak türleri:
– Poliçe
– Bono
– Çek
Çek, 5941 sayılı Çek Kanunu ile birlikte düzenlenmektedir. Çek, görüldüğünde ödenmesi gereken bir kambiyo senedidir. Çekte üç taraf bulunur:
– Keşideci (düzenleyen),
– Muhatap (banka),
– Lehtar (alacaklı).
Çek hukukunda karşılıksız çek düzenlenmesi cezai yaptırıma tabidir. Bankaların çek defteri verirken basiretli davranma yükümlülüğü vardır. Çeklerde ibraz süresi, zamanaşımı ve takip usulleri kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra hükümlerine tabidir.
V. DENİZ TİCARETİ HUKUKU
TTK’nın önemli bölümlerinden biri deniz ticaretine ilişkindir. Deniz ticareti hukuku; gemi, kaptan, donatan, navlun sözleşmeleri, taşıma ilişkileri ve deniz kazaları gibi konuları düzenler.
1. Gemi ve Donatan:
Gemi, suda hareket etme yeteneğine sahip araçtır. Geminin maliki donatan sıfatını taşıyabilir. Donatan, geminin işletilmesinden doğan borçlardan sorumludur.
2. Deniz Taşıma Sözleşmeleri:
Deniz yoluyla eşya taşımalarında konşimento düzenlenir. Konşimento hem taşıma sözleşmesinin ispatı hem de kıymetli evrak niteliği taşır.
3. Deniz Alacakları ve Sorumluluk:
Deniz kazaları, çatma, kurtarma ve müşterek avarya gibi özel durumlar TTK’da ayrıntılı düzenlenmiştir. Müşterek avarya halinde, gemi ve yük sahipleri zarara birlikte katlanır.
4. Deniz Alacaklarında İmtiyaz:
Bazı deniz alacakları gemi üzerinde imtiyazlı alacak hakkı sağlar.
VI. TİCARİ DEFTERLER VE İSPAT
Tacirler, yevmiye defteri, defter-i kebir ve envanter defteri tutmak zorundadır. Ticari defterler usulüne uygun tutulduğu takdirde sahibinin lehine delil niteliği taşıyabilir.
VII. HAKSIZ REKABET VE REKABETİN KORUNMASI
TTK, dürüstlük kuralına aykırı rekabeti yasaklamıştır. Haksız rekabet fiilleri arasında yanıltıcı reklam, ticari sırların hukuka aykırı şekilde kullanılması ve başkasının ürünleriyle karıştırılmaya yol açan davranışlar yer alır.
VIII. İFLAS VE TAKİP İLİŞKİSİ
Tacirler kural olarak iflasa tabidir. Ticari borçların ödenmemesi halinde alacaklılar iflas yoluyla takip yapabilir.
Türk Ticaret Kanunu, ticari hayatın temel çerçevesini çizen kapsamlı bir kanundur. Ticari işletme, şirketler, kıymetli evrak, çek hukuku ve deniz ticareti gibi alanları sistematik biçimde düzenler. Çek Kanunu ile birlikte kambiyo senetleri güvence altına alınmış; deniz ticareti hükümleri ile uluslararası ticaret ilişkileri düzenlenmiştir. TTK, ekonomik hayatın güvenli, şeffaf ve sürdürülebilir şekilde işlemesi açısından temel öneme sahiptir.