Seri: V, No: 65 sayılı Tebliğ | Hukuki bilgilendirme | 1 Kasım 2026
Kredili işlemde yatırımcının sermaye piyasası aracı alımının bir kısmı aracı kurum tarafından kredilendirilir. Yatırımcının kendi koyduğu değer, yani özkaynak, işlem süresince belirli bir oranın üzerinde tutulmak zorundadır. Bu oranlar, Seri: V, No: 65 sayılı Tebliğ (Kredili İşlemler Tebliği) ve Kurul kararlarıyla belirlenmektedir. Piyasa düştüğünde aracı kurumun ne zaman, ne kadar tamamlama isteyeceğini ve hangi noktada satış yapabileceğini de bu oranlar belirler. 2026 yılında Kurul, koruma oranının %35 yerine %20 olarak uygulanabilmesine iki ayrı dönemde izin vermiş; son olarak 76/1918 sayılı Kararla bu imkânı 13.11.2026 seans sonuna kadar uzatmıştır. [1–2]
Başlangıç Oranı ve Koruma Oranı
Tebliğ’e göre yatırımcı kredili alımın başlangıcında asgari %50 özkaynak yatırmak zorundadır. İşlemlerin devamı süresince ise özkaynak oranının asgari %35 olması gerekir (m.17/2). Oran, [(kıymetlerin cari piyasa değeri – kredi tutarı) / kıymetlerin cari piyasa değeri] formülüyle hesaplanır (m.17/3). Hesapta cari değere kıymetlerden elde edilen kâr payı ve faiz gelirleri eklenir; kredi tutarına da tahakkuk eden faiz dahil edilir (m.17/1). Aracı kurumlar, müşterinin mali durumuna ve aracın riskine göre daha yüksek oran uygulayabilir (m.12/son). [1]
Örneğin 100.000 TL özkaynak ve 100.000 TL krediyle 200.000 TL’lik pay alınmışsa başlangıç oranı %50’dir. Kredi borcu sabit kaldığı için oranın %35’e indiği değer, 100.000 / (1 – 0,35) ≈ 153.850 TL’dir. %20’lik esnek oranda bu eşik 100.000 / (1 – 0,20) = 125.000 TL’ye iner. Hesaplamada faiz etkisi göz ardı edilmiştir.
Özkaynak Tamamlama Bildirimi ve Satış
Özkaynak oranı %35’in altına düştüğünde aracı kurum, eksikliği tespit ettiği gün müşteriye en seri iletişim aracıyla özkaynak tamamlama bildiriminde bulunur ve teyit alır (m.18/2). Tebliğ’in özgün hükmü başlangıç oranına tamamlamayı öngörmektedir. Ancak Kurul, 19.03.2020 tarihli ve 17/400 sayılı Kararından (2020/19 sayılı Bülten) bu yana bu hükmün %35’e tamamlatılacak şekilde uygulanmasını kabul etmektedir. Bu nedenle yatırımcıdan, oranı %35’e yeniden ulaştıracak kadar nakit veya sermaye piyasası aracı yatırması istenir. Aracı kurumlar risk politikaları gereği çerçeve sözleşmede daha yüksek bir tamamlama oranı öngörebilir (m.12/son). [1, 3–4]
Örnekte portföy değeri 150.000 TL’ye gerilerse oran yaklaşık %33,3’e düşer. Oranı %35’e çıkarmak için yaklaşık 3.850 TL nakit yatırılması yeterlidir.
Özkaynak, bildirimden itibaren iki iş gününü geçmemek üzere sözleşmede belirlenen sürede tamamlanmazsa aracı kurum, ayrıca ihbar göndermeksizin kıymetleri satarak krediyi kapatabilir. Bildirimden tamamlamaya kadar müşterinin alım emirleri yerine getirilmez (m.18/3). [1]
2026 Yılındaki Esneklik Kararları
Kurul 2026’da koruma oranını iki dönem esnetmiştir. Birinci dönem, açığa satış yasağıyla birlikte 01.03.2026 tarihli ve 11/417 sayılı Kararla başlamış ve uzatmalarla 26.06.2026’ya kadar sürmüştür. İkinci dönem 17.09.2026 tarihli ve 57/1706 sayılı Kararla başlamış; 65/1779 ve 76/1918 sayılı Kararlarla 13.11.2026 seans sonuna kadar uzatılmıştır. Bu kararlar SPKn m.128/1-(a)’ya dayanmakta ve Tebliğ’i değiştirmemektedir. Kararlar yalnızca m.17’deki %35’lik koruma oranının, “aracı kurumların kendi risk politikalarına uygun düştüğü ölçüde ve müşteri taleplerini de olabildiğince gözeterek” %20 uygulanabilmesine izin vermektedir. Başlangıç oranı ve tamamlama esasları bu kararlarla değişmemiştir. [2, 5]
Pratik Etkiler ve Hukuki Değerlendirme
Kanaatimizce esneklik kararları aracı kurumlara bir yükümlülük değil, kullanılıp kullanılmayacağı risk politikasına bırakılmış bir yetki tanımaktadır. Bu nedenle %35 oranını uygulamaya devam eden aracı kurum, salt bu nedenle mevzuata aykırı davranmış sayılmaz. Ancak bu tercih, kararlardaki “müşteri taleplerini olabildiğince gözetme” kaydı gereği gerekçesiz yapılmamalıdır. [2]
Kanaatimizce zorunlu satış yetkisi, m.18’e uygun bildirimin yapılmış ve teyit alınmış olmasına ve iki iş gününü aşmayan sözleşme süresinin dolmasına bağlıdır. Çerçeve sözleşmelere emirlerin ispatını müşteriye yükleyen hükümler konulamadığından (m.11), bildirimin ve sürelerin ispat yükü aracı kurumdadır. Satışın kapsamı da sözleşmede öngörülen tamamlama oranıyla sınırlıdır; bu oranı aşan satışlar müşterinin tazminat talebine konu olabilir. 76/1918 sayılı Kararda 13.11.2026 sonrası için geçiş düzenlemesi yoktur. Yeni karar çıkmazsa %35’lik koruma oranı 16.11.2026 Pazartesi itibarıyla yeniden uygulanacaktır. [1–2]
Sonuç
Kredili işlemlerde yatırımcı, işlem başında %50, işlem süresince ise %35 özkaynak bulundurmak zorundadır. Oran %35’in altına düştüğünde iki iş günü içinde %35’e tamamlanması gerekir; aksi halde aracı kurum satış yapabilir. 2026 kararları bu düzeni değiştirmemekte, koruma oranının 13.11.2026’ya kadar, aracı kurum takdirine bağlı olarak %20 uygulanmasına imkân vermektedir. Yatırımcıların, çerçeve sözleşmelerindeki oranları ve esneklik süresinin sonunu takip etmeleri; aracı kurumla uyuşmazlık halinde bildirim ve satış sürecini belgeleriyle birlikte değerlendirmeleri önerilir. [1–4]
Resmî Kaynaklar
- Seri: V, No: 65 sayılı Tebliğ (RG 14.07.2003/25168; V-74, V-81 ve V-137 ile değişik), m.11, 12, 17, 18.
- SPK 2026/78 (30.10.2026), 2026/68 (03.10.2026) ve 2026/60 (17.09.2026) sayılı Bültenler, A.1. https://spk.gov.tr/data/6ae4bb608f95db1f5c91eb9c/2026-78.pdf
- SPK 2020/19 sayılı Bülten (23.03.2020), A.3 – Kurul’un 19.03.2020 tarihli ve 17/400 sayılı Kararı.
- Kurul Karar Organı’nın 14.02.2023 tarihli ve 9/176 sayılı Kararı (2023/10 sayılı Bülten).
- Kurul Karar Organı’nın 01.03.2026 tarihli ve 11/417 sayılı Kararı ve uzatma kararları (2026/11–2026/38 sayılı Bültenler); 6362 sayılı SPKn m.128/1-(a).
Bu yayın genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut durumlar, ilgili mevzuat, kredili işlem çerçeve sözleşmesi ve güncel Kurul uygulaması çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.